Sekretariat czynny od poniedziałku do piątku w godzinach: 700 - 1400

tel: +48 18 443 36 13

Historia miejscowości Chomranice

Chomranice znajdują się na terenie gminy Chełmiec, są to tereny objęte najwcześniej akcją osadniczą na całej Sądecczyźnie. Już w okresie plemiennym (IX - X wiek) funkcjonowało grodzisko w pobliskich Marcinkowicach, stanowiące prawdopodobnie część Państwa Wiślan. Historia miejscowości jest ściśle związana z istniejącym w niej kościołem, który stanowi jednocześnie parafię wraz z kilkoma sąsiednimi wioskami. Miejscowość istniała już przed 1316 rokiem. W źródłach historycznych pojawiają się wzmianki na temat właściciela wsi, którym był Marcin z Brzeznej. Był on jednocześnie fundatorem kościoła pod wezwaniem św. Marcina w Chomranicach.

W 1316 roku wieś była podzielona na Chomranice Niższe i Chomranice Wyższe.

Dziesięć lat później, w roku 1326 pojawia się informacja o parafii w Chomranicach, której proboszczem był Filip (brak nazwiska w zapisach). W tym okresie ludność parafii szacowano na 510 osób.

W XIV w. właścicielem wsi był szlachcic Mikołaj z Chomranic (był on właścicielem również Brzeznej).

Na przełomie XIV i XV w. Chomranice przeszły na własność Słupskich z Limanowej.

Dokumenty z tamtego okresu stanowią przeważnie rejestry podatkowe i zapiski z kronik parafialnych, które nie zachowały się w stopniu wystarczającym by stwierdzić ilu właścicieli miała miejscowość Chomranice i jaki był jej dokładny podział.

W roku 1511 część Chomranic będącą w posiadaniu rodu Słupskich sprzedano za 230 florenów Janowi Krzeszowi.

Według rejestru podatkowego Sądecczyzny Chomranice Dolne złączyły się z Górnymi w 1542 roku.

W XVI w. bliskie kontakty z Nowym Sączem były stale utrzymywane a mieszkańcy wsi znajdowali zatrudnienie u przewoźników i kupców sądeckich.

W II połowie XVI w. ze Słowacji i Spisza do Chomranic nadeszli reformatorzy. Pojawiaja się tu wzmianki o Stanisławie Farnowskim i Marku Wiktorze działających na terenie Wielogłów, Męciny i Chomranic (zbory założone w latach 1556\57). Ówczesny proboszcz ks. Piotr Długosz wydzierżawił na trzy lata dochody plebańskie wraz z rolą, łąkami, dziesięciną Jędrzejowi Tęgoborskiemu, swojemu kolatorowi.

Według zapisów w „Archidiakonacie Sądeckim" Jędrzej Tęgoborski oddał protestantom kościół w Chomranicach. W roku 1571 ministrem ariańskim w Chomranicach został Jan Pietrzykowic (Petricius, Petricovius) z Bobowej. 12 grudnia 1593 odbył się w kościele w Chomranicach zjazd Arian. Arianie mieszkali w Chomranicach jeszcze do roku 1639. Na rok 1601 datowane jest usunięcie protestantów i odbudowanie kościoła przez Przecława Marcinkowskiego. Wtedy w kościele w Chomranicach wg. J. Gadomskiego znalazło się słynne "Opłakiwanie z Chomranic" często kojarzone z wczesnym etapem rozwoju malarstwa krakowskiego. Dzieło anonimowego artysty znanego w literaturze jako Mistrz Opłakiwania. Datowane jest na drugą połowę XV w. (ok. 1440 r.). Nazwę swoją obraz zawdzięcza miejscu w którym się znajdował. Wcześniej prawdopodobnie znajdował się w Krakowie, w nieistniejącym dziś kościele Św. Krzyża na Kleparzu. Obecnie znajduje się w Muzeum Diecezjalnym w Tarnowie. "Opłakiwanie z Chomranic" jest często podawane jako cenny przykład malarstwa tablicowego w Małopolsce doby późnego gotyku.

Zapis z 1687 roku w sporządzonym na polecenie ks. Patyńskiego „Inventarium Ecclesiae Chomranicensis AD 1687" podaje: "kościół od niepamiętnych czasów z drzewa zbudowany, na skutek czasu chylący się ku upadkowi, zniszczony przez arian". O zniszczeniach tych po latach zamieścił wzmiankę ks. Jan Patyński, który objął probostwo w Chomranicach w 1687.

Nowy kościół w Chomranicach wybudowano w 1692 roku a jego fundatorem był Stanisław Krzesz. Według podań otrzymał we śnie polecenie wybudowania kościoła w Chomranicach. Prawdopodobnie sam fundator wystarał się u biskupa o zmianę tytułu kościoła, który pewnie przez jego sentyment i wdzięczność otrzymał imię Maryi. Konsekracji kościoła, dzwonu i obrazu św. Stanisława dokonał sufragan krakowski bp Stanisław Szembek. W podziemiach kościoła pochowano konfederata barskiego Marcina z Miroszowic Miroszewskiego, który poległ w walce z Kozakami we wsi Marcinkowice oraz Szymona z Dzięciołowa Dzięciołowskiego Podstolego Czernichowskiego, ówczesnego właściciela Klęczan.

Sporządzony w 1776 roku raport o stanie dekanatu Sądeckiego informuje, że Chomranice posiadają 1020 wiernych. Wioska w tym okresie znajduje się pod patronatem szlacheckim.

Również w tym okresie funkcjonowała w Chomranicach szkoła parafialna pod kierownictwem Bartłomieja Malusiewicza. Wzmianki o funkcjonowaniu szkoły parafialnej w Chomranicach napotykamy już w 1608 r., następne informacje pojawiają się w latach 1618 i 1639. Uczono tylko podstaw czytania, pisania, rachunków oraz katechizmu i śpiewu kościelnego.

W roku 1709 powstał w Chomranicach (drewniany) szpital dla ubogich, starszych i cierpiących, który ufundowała właścicielka Klęczan Teresa Ogonowska. Szpital ten dotrwał do około 1800 roku. Wówczas uległ zniszczeniu i nie nadawał się do użytku. Wtedy wikariusz parafii - ks. Wójs ufundował nowy przytułek, który był zlokalizowany, na tzw. Zielonej - czyli pomiędzy Smolnikiem a drogą na Wolę Marcinkowską. Były to prawdopodobnie dwa drewniane budynki zwane “dziadalnią”, osobno dla kobiet i mężczyzn. Gdy po śmierci księdza Wójsa w 1865roku proboszczem został ks. Edward Ropski szpital ten został zlikwidowany. Budynki zostały sprzedane a opiekę nad chorymi ks. polecił gminie i rodzinom.

10 stycznia 1795 r. został sporządzony Kontrakt kupna i sprzedaży dóbr wsi Chomranice położonych „w cyrkule Sandeckim Galicyi Wschodniej”, pomiędzy księdzem Poncyuszem Ulatowskim ówczesnym właścicielem a Andrzejem Trzetrzewińskim wycenionych na 72.000 złotych.

Od 1795 r. do ok. 1850 r. Chomranice były w posiadaniu rodziny Trzetrzewińskich. 8 grudnia 1811 r. umiera Andrzej Trzetrzewiński pozostawiając wdowę Agnieszkę Trzetrzewińską oraz 10 dzieci: Jana Bartłomieja, Zofię, Salomeę, Marcina, Jana Chrzciciela, Agnieszkę, Antoniego, Wojciecha, Kunegundę, Stanisława. 15 maja 1836 r. Agnieszka Trzetrzewińska odsprzedaje swojemu synowi Marcinowi Trzetrzewińskiemu (ówczesnemu proboszczowi w Tęgoborzy) dobra w miejscowości Chomranice, z obowiązkiem spłacenia pozostałemu rodzeństwu. 12 czerwca 1836 r., w wieku 74 lat, umiera Agnieszka Trzetrzewińska. Z mocy donacji księdza Marcina Trzetrzewińskiego właścicielem dóbr Chomranice zostaje jego siostrzeniec Stanisław Stański (syn Kunegundy Stańskiej z domu Trzetrzewińskiej). 20 lutego 1846 r., w czasie rzezi galicyjskiej Stanisław Stański zostaje zabity. Chomranice przechodzą na własność jego jedynej siostry - Julianny Stańskiej (po mężu Zdanowskiej).

I połowa XIX w. - właścicielem Chomranic był niejaki Znamięcki, który około 1850r. sprzedał swoje dobra. Dwór i znaczną część ziemi zakupił Hieronim Węglarz pochodzący ze Szczawnicy.

Źródła dotyczące parafii Chomranice wykazują spadek ludności w latach 1844 - 1853 o 310 osób. Prawdopodobnie wpływ na spadek ma udział Galicji w walce ze Szwecją i Turkami.

 

W latach 1850 – 1854 właścicielem części Chomranic był Antoni Stański – mąż Kunegundy Trzetrzewińskiej (ojciec Julianny).

Około 1870 roku Węglarz sprzedał na wiano dla córki znaczną część majątku i spalony dwór proboszczowi z Chomranic ks. Edwardowi Ropskiemu, który był długie lata proboszczem a potem rezydentem w Chomranicach. Nabył on na własność tzw. „dworówkę”, sprowadził fachowca ceglarza - Michała Piechowicza, który wypalał cegły z jego monogramem: ER. Z tych cegieł wybudowano tzw. pałac, w którym mieściła się także kaplica. Ponadto postawiono stodoły, spichlerze i budynek „pod koronę", gdzie były wozownie i stajnie. Dla gospodyni, pani Gucwiny, był wybudowany przy gościńcu dom nazwany „willa pod sroką". Po jego śmierci spadkobiercy, państwo Czyszczanowie, nie zamieszkali w Chomranicach. Pałac rozebrali na cegły i sprzedali ziemię.

W 1840 roku założono w Chomranicach szkołę parafialną, która mieściła się w jednym budynku wraz z organistówką. W 1863 roku wybudowano nową szkołę do kórej uczęszczały dzieci parafii Chomranice z następujących wiosek: Chomranice, Marcinkowice, Wola Marcinkowska, Krasne Potockie, Klęczany, Kłodne. Nauczyciel opłacany był przez gminę. Ponadto istniała funkcja świeckiego miejscowego dozorcy szkoły, którym był Jan Pulit z Kłodnego, wójt tejże wioski. Słownik Geograficzny z 1880 roku podaje, że szkoła rzymsko-katolicka w Chomranicach jest dobrze prowadzona. W 1900 roku z obszaru szkolnego odłączono Kłodne gdyż tam wybudowano nową szkołę a w 1901 roku z Chomranic wyłączono Klęczany gdzie gmina zakupiła karczmę i przerobiono ją na szkołę.

Pod koniec XIX w. istniały na terenie parafii organizacje społeczne i kościelne. Wśród nich Związek Stronnictwa Chłopskiego założony w 1893 r. przez braci Stanisława i Jana Potoczków z Rdziostowa. Ugrupowanie to skupiało 2 tys. członków, a założyciele byli posłami na sejm galicyjski.

W roku 1884 została oddana do użytku linia kolejowa będąca częścią Galicyjskiej Kolei Transwersalnej. Jedna z piękniejszych linii kolejowych w tej części Europy, prowadząca przez góry od Ukrainy do Słowacji. Linia ta ma 800km i na długie lata wpłynęła na rozwój przyległych jej miejscowości. Wielu mieszkańców Chomranic znalazła pracę na kolei.

W 1910 roku w Chomranicach mieszkało 664 osób. Zgodnie z administracyjną organizacją kraju, takie urzędy jak: C. k. Starostwo, Rada Powiatowa, Sąd Powiatowy i Urząd Podatkowy - mieściły się w Nowym Sączu. Natomiast Urząd pocztowy i Urząd telegraficzny dla Chomranic mieścił się w oddalonej o 3 km. Męcinie. Właścicielem Chomranic był Ignacy Pawłowski i współwłaściciele. W Chomranicach zostały jeszcze Wola Marcinkowska i Krasne Potockie, ale w roku 1905 utworzono na Woli tzw. klasę eksponowaną w wynajętym budynku a w roku 1921 utworzono w podobny sposób klasę eksponowaną w miejscowości Krasne Potockie. Klasy eksponowane w tych miejscowościach w kilka lat po otwarciu zostały samodzielnymi jednoklasowymi szkołami. W roku 1926 z powodu małej liczby dzieci w Woli Marcinkowskiej zamknięto szkołę a dzieci przeniesiono do szkoły w Chomranicach. Przez cały rok szkolny 1914/15 w budynku szkoły stacjonowały wojska aż do przesunięcia się linii bojowej w maju 1915 roku z pod Gorlic na wschód. W drugiej połowie października 1914 r. szkoła w Chomranicach uległa całkowitemu zniszczeniu na skutek pożaru. Po pożarze nastąpiła przerwa w nauce dopóki ks. Ropski nie oddał na użytek szkoły części willi „pod sroką". Po trzech latach przeniesiono naukę do budynku Kółka Rolniczego. W roku 1917 kierownik szkoły Bolesław Ulrich rozpoczął starania o budowę nowej szkoły i zmianę lokalizacji. Szkoła posiadała grunt pochodzący „z zapisu Zefiryna Znamięckiego byłego właściciela obszaru dworskiego w Chomranicach". Budowę ukończono i budynek oddano do użytku w 1925 roku. Rok później kierowniczka szkoły Aniela Ulrichowa, uruchomiła bibliotekę liczącą 360 woluminów.

16 lipca 1934 roku miejscowość nawiedziła ogromna powódź, która wyrządziła ogromne szkody w Chomranicach i okolicznych miejscowościach. Została zerwana łąka szkolna o powierzchni prawie 0,5 ha. oraz część cmentarza. W pobliskich miejscowościach powódź zebrała również ofiary śmiertelne. Do dziś na „nowym” cmentarzu w Chomranicach znajduje się zbiorowa mogiła ofiar powodzi z 1934 roku.

W okresie międzywojennym działalność prowadziły Kółka Rolnicze. „Kółko" wybudowało z własnych funduszy budynek, w którym organizowano odczyty, szkolenia rolników dotyczące uprawy roli, hodowli zwierząt a także sadownictwa i pszczelarstwa.

W okresie międzywojennym działała w Chomranicach Akcja Katolicka. Z inicjatywy księdza Andrzeja Juszczyka wybudowano Dom Parafialny z dość dużą widownią i sceną. Była tam także garderoba dla aktorów i suflerka dla reżysera a na scenie odbywały się liczne przedstawienia organizowane głównie okolicznościowo.

We wrześniu 1939 roku nauka w szkole została rozpoczęta z opóźnieniem z powodu wybuchu II Wojny Światowej. Szkołę wielokrotnie zajmowano na kwatery dla wojsk niemieckich. Szkołę zajęto na kilka dni z początkiem października 1939 roku oraz na miesiąc w maju 1940 roku. W nauczaniu zachodzą zmiany. Z polecenia nowych władz szkolnych niemieckich, usunięto wszystkie podręczniki szkolne a zastąpiono czasopismem "Ster" wychodzącym, co miesiąc. Od września 1944 mieszkańcy Chomranic byli zmuszani przez Niemców do sypania okopów wojskowych.

18 stycznia 1945 po raz ostatni szkoła tutejsza zajmowana była przez wojska niemieckie. Niemcy uciekali ścigani przez wojska rosyjskie. Lotnictwo rosyjskie bombardowało z powietrza niemieckie pojazdy mechaniczne na drogach. W okolicy strażnicy kolejowej w Chomranicach upadło kila bomb lotniczych.

W trzy godziny po opuszczeniu przez Niemców naszej wsi wkroczyły wojska rosyjskie, zajmując bez przerwy przez 8 dni całą szkołę wraz z mieszkaniem kier. szkoły. W tym czasie szkoła została całkowicie zdewastowana.

15 lutego 1945 zaczęła się nauka szkolna i trwała już bez przerwy do końca roku szkolnego.

Druga wojna światowa to także okres zagłady Żydów. Zarówno Nowy Sącz i Limanowa jak i okolice były zamieszkałe przez ludność żydowską. W Sączu Niemcy utworzyli getto. Na terenie parafii Chomranice mieszkali Żydzi trudniący się handlem, prowadzili sklepy: u Abrama i na Podkraśniu.

W 1957 roku nastąpiła elektryfikacja wsi.

 

 

W latach 70 tych XX wieku szkoła w Chomranicach przechodzi modernizację i w takim stanie istnieje aż do roku 2003 kiedy do użytku zostaje oddany nowy budynek szkoły w którym mieści się Szkoła Podstawowa i Gimnazjum.

 

W roku 2000 oddano do użytku nowy kościół w Chomranicach pw. św. Maksymiliana Marii Kolbego który został wybudowany dzięki staraniom ówczesnego proboszcza parafii Chomranice ks. Jana Janika z pomocą parafian którzy wspomagali budowę finansowo oraz własnym wkładem pracy w budowę. Na terenie nowego kościoła znajduje się pomnik Jana Pawła II autorstwa Czesława Dźwigaja, będący repliką monumentu znajdującego się w Studzienicznej.

 

 

 

 

Serdeczne podziękowania za pomoc w tworzeniu materiału dla p. Zofii Munnichowej, p. Marii Boguckiej-Irzyk, p. Stefana Jackowskiego.

MB

Przydatne linki:

 

Informacje kontaktowe:

Chomranice 12, 33-394 Klęczany
woj. małopolskie
tel: +48 18 443 36 13
email: zschomranice@chelmiec.pl
NIP: 734-29-80-809

© 2017 Zespół Szkół w Chomranicach. Projekt i administracja MB.

Strona używa plików cookie. Jeżeli nie wyrażasz zgody na te pliki opuść stronę.